Svetski dan borbe protiv raka, 04. februar 2026. godine

   Svetska zdravstvena organizacija sa Međunarodnim udruženjem za borbu protiv raka svakog 4. februara obeležava Svetski dan borbe protiv raka. Ove godine se obeležava druga godina trogodišnje kampanje (2025–2027) koja stavlja osobe obolele od raka i njihove priče u centar pažnje. Pristup lečenju usmeren na obolele osobe predstavlja temeljnu promenu u načinu na koji se organizuju i pružaju zdravstvene usluge i procedure lečenja raka, stavljajući fokus na jedinstvene potrebe pojedinca, njihovih porodica i zajednice u kojoj žive.

   „Ujedinjeni u porukama, jedinstveni u pričama” koji stavlja u centar pažnje pojedinca, a ne bolest. Uvažavanjem jedinstvenih potreba svakog pojedinca, sa saosećanjem i empatijom, dolazi se do najboljih ishoda po zdravlje, koji ne isključuje multisektorsku saradnju u cilju kako prevencije tako i lečenja ove bolesti.

   Podaci govore da će tokom života jedan od pet muškaraca i jedna od šest žena oboleti od raka, a jedan od osam muškaraca i jedna od jedanaest žena će umreti od nekog oblika maligne bolesti.

   Uprkos činjenici da su preventivni programi u razvijenim zemljama doveli do značajnog smanjenja stopa obolevanja od nekih lokalizacija raka, kao što su rak pluća  i rak grlića materice, i dalje se većina nerazvijenih zemalja suočava sa problemom u ograničenom pristupu zdravstvenoj zaštiti i pravovremenoj dijagnostici i lečenju. U ovim zemljama registruje se povećanje apsolutnog broja slučajeva malignih bolesti koje imaju lošiju prognozu, slabo preživljavanje, jer se kasno dijagnostikuju i zahtevaju dugotrajno lečenje i negu.

   Vodeće lokalizacije raka u obolevanju i u umiranju su rak pluća, rak dojke i rak debelog creva. Ove tri vrste raka čine zajedno jednu trećinu novoobolelih i umrlih osoba od raka u svetu. Rak pluća je najčešće dijagnostikovan rak kod muškaraca i čini 14,3% svih novih slučajeva raka i 21,5% svih smrtnih slučajeva od raka kod muškaraca. Rak dojke je najčešće dijagnostikovan maligni tumor kod žena (čini 24,5% svih novootkrivenih slučajeva raka) i vodeći uzrok smrti od raka kod žena (15,5%).U nerazvijenim i srednje razvijenim zemljama za oko 30% slučajeva raka odgovorne su hronične infekcije humanim papiloma virusom i virusom hepatitisa.

   Između 30 i 50 odsto karcinoma se može sprečiti primenom preventivnih mera i eliminacijom faktora rizika. Opterećenje rakom se može smanjiti ranom dijagnostikom, pravovremenim lečenjem i adekvatnom negom obolelih od malignih tumora.

Prema smernicama Svetske zdravstvene organizacije (SZO) potrebno je da se zdravstvene službe usmere ka poboljšanju šanse za preživljavanje ljudi koji žive sa rakom, kroz programe rane dijagnostike i lečenja malignih bolesti, jer se mnogi slučajevi raka otkriju prekasno, kada je lečenje teško a  procenat preživljavanja obolelih mali.

   Ključne poruke iz smernica Svetske zdravstvene organizacije za rano postavljanje dijagnoze su:

• Povećati svest javnosti o simptomima različitih vrsta raka i ohrabriti ljude da se obrate svom izabranom lekaru po pojavi simptoma;

• Investirati u jačanje i opremanje zdravstvenih službi i u edukaciju zdravstvenih radnika kako bi mogli da postave tačnu i blagovremenu dijagnozu;

• Omogućiti pristup bezbednom i delotvornom lečenju, suportivnom lečenju i palijativnoj nezi ljudima koji žive sa rakom;

• Rano otkrivanje raka u velikoj meri umanjuje finansijski efekat ove bolesti i čini lečenje delotvornijim i uspešnijim.

Statistički podaci o obolelim i umrlim u Srbiji i Severnobačkom okrugu za 2022. godinu

   U Srbiji je u 2022. godini od raka obolelo 41.578 osoba (22.056 muškarca i 19.522 žena). Iste godine od raka je umrlo 19.350 osoba, od toga 10.616 muškarca i 8.734 žena.

Vodeći uzroci oboljevanja i umiranja od raka u našoj zemlji gotovo su identični vodećim uzrocima u većini razvijenih zemalja. Muškarci najčešće oboljevaju od raka pluća, raka debelog creva, raka prostate, raka mokraćne bešike i raka gušterače. Kod žena je maligni proces najčešće lokalizovan na dojci, plućima, debelom crevu, grliću materice i jajnicima.

U 2022. godini je u Srbiji od raka pluća obolelo 4.505 muškaraca i 2.077 žena, a umrlo je 2.972 muškarca i 1.462 žene. Rak dojke je vodeća maligna bolest kod žena, a u 2022. godini je obolelo 4.489 žena i umrlo 1.646 žena.

    U Severnobačkom okrugu je iste godine 2022. godine od raka obolelo 1.319 osoba (693 muškarca i 626 žena), a umrlo je 488 osoba (255 muškarac i 233 žena). Vodeći uzroci oboljevanja i umiranja kod oba pola su isti kao i na nacionalnom nivou. U Severnobačkom krugu je od raka pluća obolelo 134 muškaraca i 63 žene, a umrlo 72 muškaraca i 37 žena. Od raka dojke su obolele 173 žene, a umrle 55.