Žene su prijemčivije, jer se kod njih reumatoidni artritis javlja 3 puta češće, a naročito između 40 i 60 godine. Kad zglobovi zaškripe i ukoče se, jedina želja nam je da se vratimo na staro, ali kod osteoartritisa i reumatoidnog artritisa, dva najčešća oblika artritisa, povratka na staro nema. Ipak, ranim prepoznavanjem i početkom lečenja, te bolesti mogu da se zaustave ili uspore i da se uspešno kontrolišu. Pravi uzrok za obe bolesti još nije poznat, ali čitav niz uzroka se smatra potencijalno provocirajućim, a značajna je i genetska sklonost.
Osteoartritis ili artroza je degenerativna bolest do koje dolazi usled trošenja hrskavice, delom zbog godina, delom zbog opterećenja. Nastaju promene u hrskavici, a kasnije i na kostima, što rezultira bolom i ukočenošću u zglobovima (jutarnja ukočenost), a ponekad i otokom. Sve to može da prouzrokuje funkcionalna oštećenja jednog ili više zglobova. Karakteristično je da bolest sporo napreduje i može dugo da bude "nema". S druge strane, reumatoidni artritis je sistemska (autoimuna) upalna reumatska bolest i za razliku od osteoartritisa koji pretežno pogađa "prave" zglobove, zahvata i zglobove i vanzglobne strukture, a može da zahvati i ceo organizam. Reumatoidni artritis ima lošiju prognozu i ishod i mnogo zahtevnije lečenje. Osteoartritis se češće javlja među populacijom starijom od 60 godina, dok se reumatoidni artritis javlja već između 20. i 40. godine. Ali, obe bolesti ne štede ni sasvim mlade, pa se oblik juvenilnog artritisa obično javlja već pre 4 godine života - pretežno kod devojčica, i posle 8 godine - pretežno kod dečaka. Reumatoidni artritis skraćuje prosečno trajanje života za 7 u muškom i za 3 godine u ženskom delu stanovništva. Smrtnost ovih bolesnika je dvostruko veća nego u zdravom stanovništvu, a osnovni uzroci su: rana ateroskleroza, moždani i srčani udar. Reumatoidni artritis počinje obostranim otokom i bolom najčešće malih zglobova (šaka ili stopala), dok artroza obično počne na velikim, nosećim zglobovima: kuka, kolena ili lakta, koji su tokom rada opterećeni. Kod artroze su simptomi obično postepeni i prisutni samo na mestu zahvaćenog zgloba. Kod reumatoidnog artritisa mogu da počnu burno i zahvate ceo organizam, što se ispoljava i u kliničkoj slici kao umor, gubljenje težine, opšta slabost, a javlja se i tzv. anemija hroničnih bolesti. Erozija i destrukcija tkiva, koja počinje u zglobu, kasnije dovodi do sve većeg razaranja hrskavice i kostiju s teškim deformitetima do gubljenja kompletne funkcije zahvaćenog zgloba. Iako i u jako razvijenoj artrozi mogu da nastanu promene koje dovode do teškog ukočenja u zglobu i funkcionalnog deficita, ipak reumatoidni artritis češće dovodi do invaliditeta.
Potencijalno provocirajuće uzroke je moguće izbeći, i od ranog uzrasta deteta primenjivati određene preporuke u svojoj porodici, pogotovo kada je poznato da postoji porodična sklonost oboljevanja od ovih bolesti. Potrebna je pravilna ishrana, ishrana koja čuva kosti; fizička aktivnost takođe od ranog uzrasta da bi se formirao i održavao pravilan položaj/držanje tela; zatim život bez duvanskog dima - faktora rizika koji pogoduje razvoju bolesti, jer utiče na slabljenje kostiju. Uticaj posla i okoline je veoma značajan, kao što su značajni emocionalni i socijalni status osobe, pošto značajno utiču na razvoj i prognozu bolesti. Kada se bolest razvije mirovanje nije lek, već je obavezna fizička aktivnost i svakodnevno vežbanje, strogo individualno određeni, ali sada su sastavni deo lečenja a ne prevencije bolesti!  

Autor: Dr Zorica V. Dragaš, Specijalista socijalne medicine