PROMOCIJA NACIONALNOG SKRININGA RAKA DEBELOG CREVA

Za dobar početak promena

            Rak debelog creva je treći vodeći maligni tumor kod muškaraca sa oko 750000 obolelih u svetu, a drugi vodeći maligni tumor kod žena sa preko 600000 obolelih. Godišnje oko 700000 osoba u svetu umre od ovog raka. Najviše stope oboljevanja se registruju u Novom Zelandu i Australiji (gde stope za muškarce iznose 45/100000, a za žene 32/100000), kao i u Evropi (posebno Istočnoj i Centralnoj). Najniže stope oboljevanja su u Zapadnoj Africi (ispod 5/100000). Najviše stope smrtnosti se registruju u Centralnoj i Istočnoj Evropi (gde stope za muškarce iznose 20,3/100000, a za žene 11,7/100000). (Prema podacima GLOBOCAN 2012.)
            U Srbiji je rak debelog creva drugi vodeći uzrok oboljevanja i umiranja, sa oko 4500 obolelih godišnje i više od 3000 umrlih osoba. Sa stopom oboljevanja od 34.6/100000 muškaraca i 25.6/100000 žena Srbija se svrstava u grupu zemalja koje imaju vrlo visoke stope. Stope smrtnosti u Srbiji su među najvišima u Evropi i za muškarce iznose 20.1/100000, a za žene 10.5/100000.
Prema podacima Registra za rak Zavoda za javno zdravlje Subotica u periodu od 2006.-2013. godine beleži se lagano, ali kontinuirano povećanje broja obolelih muškaraca i žena od raka debelog creva u Severobačkom okrugu. On je drugi najčešći oblik maligne bolesti kod žena i muškaraca (osim u 2013. godini kada je bio na trećem mestu), kao i drugi vodeći uzrok smrti od malignih bolesti kod muškaraca i treći kod žena (osim u 2013. godini kada je na drugom mestu). U 2013. godini je bilo 80 obolelih muškaraca i 85 žena, a iste godine je umrlo 46 muškaraca i 38 žena od ovog karcinoma.
Tačan uzrok nastanka raka debelog creva još nije poznat, a značajni faktori rizika su nasleđe i uzrast (starenje). Dokazano je da način ishrane, posebno povećan energetski unos animalnih masnoća, smanjen unos povrća i voća, te prženje u masnoći na visokim temperaturama igraju značajnu ulogu u procesu kancerogeneze. Stil života, takođe, nosi deo faktora rizika (pušenje, prekomerna upotreba alkohola, gojaznost, fizička neaktivnost). Faktori rizika se nalaze i u sredini (hemikalije, pesticidi i insekticidi, virusi, zračenje...)
Rezultati istraživanja zdravstvenog stanja stanovništva iz 2013. godine pokazuju da je gojaznost visoko prisutna i u stalnom porastu i kod odraslih i kod dece. Isto istraživanje je pokazalo zastupljenost loših navika u ishrani, posebno vezano za unos voća i povrća, žitarica i unos crvenog mesa. Dosadašnja znanja medicinske nauke ukazuju da bi usvajanje pravilnog načina ishrane, održavanje poželjne telesne mase i redovna fizička aktivnost mogli smanjiti incidenciju raka za 30%-40%.
Bolest se razvija dugo bez ikakvih simptoma i znakova, a kada se pojave simptomi to je često znak uznapredovale bolesti. Najčešći simptomi su krvarenje u stolici, promene u pražnjenju creva, bolovi u stomaku, malokrvnost i gubitak telesne težine. Stoga su redovne kontrole zdravlja ključne u ranom otkrivanju raka debelog creva, a odazivanje na skrining pregled može spasiti život.
Rano otkrivanje (skrining) raka debelog creva podrazumeva testiranje zdravih osoba (bez prisutnih simptoma i znakova bolesti) uzrasta od 50 do 74 godine u cilju otkrivanja promena, najčešće polipa, koji prethode nastanku raka. Polipi su dobroćudne izrasline na sluznici creva, ali vremenom u nekima od njih može nastati maligni tumor. Testiranje se sastoji u pregledu stolice na prisustvo minimalnih količina krvi (nevidljivih golim okom) koji su često prvi znak prisustva polipa u crevima, maligne bolesti ili drugog oboljenja creva. Važno je naglasiti da pozitivan test još ne znači postojanje raka debelog creva. Potrebno je da sve pozitivne osobe urade kolonoskopiju kako bi se otkrio uzrok krvarenja (pregled debelog creva posebnim optičkim savitljivim aparatom).
            Prevencija raka je moguća! Stoga i sami uradite ponešto za sebe jer su promene moguće! Jedite više svežeg povrća i voća, ograničite unos crvenog mesa i alkohola, održavajte telesnu težinu u fiziološkim granicama, ostavite cigarete i povećajte fizičku aktivnost. Vodite brigu da redovno kontrolišete svoje zdravlje i obavezno se odazovite na skrining pregled.