Maligne bolesti kod dece i adolescenata

Maligne bolesti su jedan od glavnih globalnih zdravstvenih problema. Svake godine u svetu oboli više od 160 000 dece od nekog oblika malignog tumora, Skoro 100 000 dece umre od raka pre nego što napuni 15 godina, a više od 90% njih je u zemljama sa ograničenim resursima. Maligne bolesti kod dece i adolescenata čine 1-4% svih karcinoma u svetu i ovaj se procenat kreće od 0-5 % u Evropi do 4-8% u Africi.
Svake godine jedno do dvoje dece na 10 000 oboli od maligne bolesti. U razvijenim zemljama sveta prosečna godišnja incidencija malignih tumora (broj novoobolelih)  je 165 na milion osoba mlađih od 19 godina, što čini 1% svih malignih bolesti u opštoj populaciji. Uprkos dobrim rezultatima lečenja, maligne bolesti su u razvijenim zemljama i dalje drugi po učestalosti uzrok smrtnosti kod dece uzrasta do 14 godina, odmah iza povreda. Prosečne stope smrtnosti su 35 na milion dece uzrasta do 19. godina.
Prema poslednjim podacima od malignih bolesti u Srbiji je obolelo 339 dece uzrasta od 0 do 19. godina, a umrlo je 52 dece ovog uzrasta. Više od 2/3 novoobolele dece i više od polovine umrle su uzrasta do 14. godina. Kao i u većini zemalja i u Srbiji se registruje porast novoobolelih od malignih tumora, ali i smanjenje stopa smrtnosti. Petogodišnje preživljavanje dece obolele od raka u uzrastu do 14 godina značajno je poboljšano, i danas iznosi skoro 80%.
U Severnobačkom okrugu, prema podacima Registra za rak Zavoda za javno zdravlje Subotica, u 2011. godini je maligna bolest otkrivena kod 9 dece, a iste godine je 1 dete umrlo.
Najučestalije maligne bolesti dečjeg uzrasta su leukemije, limfomi i tumori mozga koji zajedno čine 60% svih malignih tumora kod dece. Simptomi i prvi znaci bolesti često nisu specifični. To mogu biti učestale temperature, ponavljane infekcije ili glavobolje praćene povraćanjem. Neki od simptoma na koje bi roditelji trebali obratiti pažnju su: gubitak telesne težine, stalan umor i noćno znojenje, bledilo, lake modrice po koži ili krvarenja iz nosa, otekline ili uvećanje limfnih žlezda. Svi ovi znaci zahtevaјu detaljne preglede zdravstvenih radnika. Rana dijagnoza bolesti je izuzetno važna za uspeh lečenja i preživljavanja, pa se redovne konrole zdravlja obavezno savetuju svim roditeljima.
Zdravstvena zaštita dece se obezbeđuje sprovođenjem preventivnih mera kroz redovne sistematske preglede i zdravstveno vaspitni rad. Cilj sistematskih pregleda je očuvanje i unapređenje zdravlja, kao i  rano otkrivanje bolesti i drugih poremećaja zdravlja. Prepoznavanje značaja obavljanja redovnih sistematskih pregleda je od ključnog interesa za roditelje i decu.
Tokom 2012. godine u Srbiji su sistematskim pregledima novorođenčad, odojčad i  mala deca obuhvaćena skoro 100%, dok je obuhvat školske dece ovim pregledima u Srbiji manji od 70%. Iste godine je u Severnobačkom okrugu obuhvat dece predškolskog uzrasta sistematskim pregledima bio 98%, osnovaca 95% i srednjoškolaca 90%.

Prim. mr sc med Nada Kosić Bibić, spec. socijalne medicine
Načelnik Centra za promociju zdravlja
Zavod za javno zdravlje Subotica