1. Vitalni događaji u Severnobačkom okrugu tokom 1997. Godine

Autori: Ruža Sente, Đenđi Blažanik, Isidora Kupusarević

Uvod: Da bi se mogla primeniti savremena koncepcija o radu na zdravstšenoš zaštiti stanovništva jedne teritorije, neophodno je upoznati njegovo zdravstveno stanje, uključujući demografsku situaciju.

Metodologija: Kao izvor podataka poslužili su publikovani podaci Republičkog zavoda za statistiku. Podaci se odnose na vitalne događaje u Severnobačkom okrugu za period od 1994. do 1997. godine. Za obradu podataka korišćene su metode demografske statistike.

Rezultati: U Severnobačkom okrugu živi 205401 stanovnik. Naveći broj stanovnika ima opština Subotica, koja je najveća opština i sedište Okruga. Stopa maskuliniteta u 1991. godini u Okrugu je negativna i iznosi 931 muškarac na 1000 žena. Prema učešću starih osoba u ukupnoj populaciji, stanovništvo Severnobačkog okruga se svrstava u grupu vrlo starog stanovništva, jer je zastupljenost starih 65 i više godina 13.7%. U 1997. godini rođeno je 1993 dece, stopa nataliteta iznosila je 9.8‰ i niža je od stope nataliteta u 1994. godini (11.6‰). Stopa fertiliteta je niska i u 1997. godini iznosila je 40.7‰ ( u 1994. godini je iznosila 43.5‰). Opšti mortalitet u Okrugu je visok, iznosi 15.1‰. Stopa smrtnosti odojčadi na teritoriji Severnobačkog okruga je niska i u 1997. godini iznosila je 11.5‰. Prirodni priraštaj je negativan i u 1997. godini iznosio je -5.3 ‰.

Zaključak: Demografski razvoj stanovništva Severnobačkog okruga odvijao se pod uticajem promena koje su se dešavale u privredi i društvu. Karakerišu ga promene starosne, obrazovne ekonomske strukture, kao i promene reproduktivnog modela ponašanja. Dobijeni rezultati ukazuju na potrebu primene kratkoročnih i dugoročnih mera pronatalitetnog karaktera u cilju suzbijanja negativnih pojava u kretanju stanovništva. Bitan preduslov primene ovih mera jeste socijalni i ekonomski razvoj.

Ključne reči: stanovništvo,vitalni događaji

2. Morbiditet stanovništva u Severnobačkom okrugu u 1998. godini

Autori: Ruža Sente, Đenđi Blažanik, Snežana Pinter, Nada Kosić Bibić, Zorica Dragaš, Vesna Vukmirović, Isidora Kupusarević

Uvod: Morbiditet je jedan od pokazatelja zdravstvenog stanja koji govori o oboljevanju stanovništva. Podaci o morbiditetu u našoj sredini uglavnom se dobijaju pomoću rutinske zdravstvene statistike. Rutinska zdravstvena statistika ne evidentira sva odstupanja od zdravlja u smislu definicije zdravlja Svetske zdravstvene organizacije, nego ona odstupanja od takvog stanja, koja su manifestna i koja su usled subjektivnih smetnji navela pojedince da se jave zdravstvenoj službi.

Metodologija: Na osnovu Izvešaja o radu službi opšte medicine, službi za zdravstvenu zaštitu radnika, službi za zdravstvenu zaštitu predškolske i školske dece, službi za zdravstvenu zaštitu žena, stomatološke službe na području Severnobačkog okruga i Opšte bolnice u Subotici, urađena je analiza morbiditeta. Analizom je obuhvaćen period od 1994-1998. godine.

Rezultati: Analizirajući morbiditet na području Severnobačkog okruga utvrđene su najčešće grupe bolesti u primarnoj zdravstvenoj zaštiti u 1998. godini: Bolesti sistema za disanje (J00-J99), sa 125301 oboljenjem i stopom učešća od 616 na hiljadu stanovnika, Bolesti sistema krvotoka (I00-I99), sa 46777 oboljenja i stopom učešća od 227,3‰, Bolesti mišićno-koštanog sistema i vezivnog tkiva (M00-M99), sa 35403 oboljenja i stopom učešća od 172,3‰, Bolesti sistema za varenje (K00-K99), sa 24224 oboljenja i stopom učešća od 117.9 ‰, Duševni poremećaji i poremećaji ponašanja (F00-F99), sa 19865 oboljenja i stopom 96.71‰. U posmatranom petogodišnjem periodu, vodeća grupa bolesti u bolničkom morbiditetu je bila grupa bolesti sistema krvotoka. Na drugom i trećem mestu su se smenjivale grupa tumori (II) i grupa bolesti sistema za varenje (XI). Na trećem i četvrtom mestu su se smenjivale grupa bolesti mokraćno-polnog sistema (XIV) i bolesti sistema za disanje (X). U 1996. godini i 1998. godini se peta grupa pojavljuje kao vrlo frekventna i zauzima petu poziciju, sa procentualnim učešćem 10.09% ukupnog broja lečenih u bolnici. U Severnobačkom okrugu, dominantan metod planiranja porodice je prekid trudnoće. U 1998. godini obavljeno je ukupno 1829 prekida trudnoće. Najveći broj prekida trudnoće je obavljeno u starosnoj kategoriji od 30-39 godina i iznosi 848 (46.36%), a zatim u starosnoj kategoriji 20-29 godina 724 prekida (39.58%). Najviše je zastupljen kod udatih žena koje imaju dvoje dece. U 1998. godini u Severnobačkom okrugu ostvareno je 1928 porođaja, najveći broj kod prvorotki koje nisu imale prekid trudnoće.

Zaključak: Prevencija ovih oboljenja obuhvata zdravstveno-vaspitne i zdravstveno-promotivne mere čiji je cilj povećanje znanja, veština, uspostavljanje i podršku zdravim stilovima života, one zatim obuhvataju ranu dijagnostiku, lečenje, rehabilitaciju i posebno primenu troškovno efektivnih mera kao što je skrining, one takođe podrazumevaju monitoring i evaluaciju.

Ključne reči: morbiditet, primarna zdravstvena zaštita bolnica, bolnica.

3. Apsentizam

Autori: Ruža Sente, Đenđi Blažanik, Isidora Kupusarević

Uvod: Pod uticajem savremenih društvenih procesa i privrednih kretanja, dejstvo faktora radne sredine na zdravlje radnika i celokupnog stanovništva ima sve veći značaj.

Metodologija: Analizirani su izostanci sa posla aktivnih osiguranika na području Severnobačkog okruga ostvareni putem zdravstvene službe u periodu od 1993-1998. godine. Kao izvor podataka korišteni su izveštaji o trajanju privremene nesposobnosti-sprečenosti za posao.

Rezultati: U 1998. godini na području Severnobačkog okruga evidentirano je 54456 zaposlenih, koji su ostvarili 54331 slučaj bolovanja i 843659 dana bolovanja. Najčešći razlog bolovanja jeste bolest, sa 77.44% svih slučajeva i 83.14% ukupnog broja ostvarenih dana. Sledi nega deteta do sedam godina sa 9.97% slučajeva i 5.78% dana i povreda van rada sa 4.07% slučajeva i 5.63% dana. Vodeći uzroci apsentizma u Severnobačkom okrugu prema grupama bolesti jesu grupa bolesti sistema za disanje, bolesti mišićno-koštanog sistema i vezivnog tkiva, povrede trovanja i posledice delovanja spoljnih faktora i duševni poremećaji i poremećaji ponašanja.

Zaključak: Izmena postojećeg stanja treba da je usmerena na rešavanje problema vezanih za faktore koji utiču na kretanje apsentizma kako nemedicinskih tako i medicinskih. Takođe je bitno uspostavljanje saradnje između zdravstvene službe, zdravstvenog osiguranja i radnih organizacija i ujednačavanje kriterijuma za ocenu privremene radne nesposobnosti, lekara koji na tim poslovima neposredno rade.

Ključne reči: apsentizam

4. Invalidnost na području Severnobačkog okruga

Autori: Ruža Sente, Đenđi Blažanik, Isidora Kupusarević

Uvod: Sprečavanje, suzbijanje bolesti, rana dijagnostika, lečenje i rehabilitacija predstavljaju osnovne ciljeve zdravstvene zaštiše.šU slučaju neuspeha preduzetih mera može nastupiti invalidnost-trajna nesposobnost za posao.

Metodologija: Prikaz invaliditeta na području Severnobačkog okruga, dat je na osnovu broja invalidskih penzionera, koji su pravo na penziju stekli tokom 1998. godine. Navedeni podaci su dobijeni od Republičkog fonda za penzijsko i invalidsko osiguranje zaposlenih, Filijala u Subotici.

Rezultati: Popisom penzionera na dan 31.12.1998. godine, registrovano je 16130 invalidskih penzionera. Inalidski penzioneri čine 7.85% ukupnog broja stanovnika i 38.37% ukupnog broja penzionera. Prosečna starost invalidskih penzionera u opštini Subotica iznosi 61 godinu, opštini Bačka Topola 63 i u opštini Mali Iđoš 64 godine. Vodeći uzrok invalidnosti je bolest sa 15338 (95,08%) slučajeva, zatim povrede van rada sa 314 (1.94%) slučajeva i povrede na radu udružene sa nekim oboljenjem, 225 (1,39%) slučajeva, što odgovara strukturi invalidnosti prema uzroku u Republici.Takođe je, kao posledica delovanja određenih profesionalnih rizika, evidentirano 138 (0.85%) povreda na radu i 19 (0.11%) profesionalnih oboljenja.

Zaključak: Severnobački okrug karakteriše značajno učešće invalidskih penzionera u ukupnom broju stanovnika i ukupnom broju penzionera. Rešavanje problema obuhvata očuvanje, unapređenje zdravlja, ranu dijagnostiku, lečenje i rehabilitaciju. Ovde se podrazumeva i primena mera zaštite na radu. U slučaju nastanka invalidnosti, aktivnosti je potrebno usmeriti na preduzimanje mera, koje će omogućiti invalidima da i dalje ostanu aktivni članovi društva i poboljšaju odnosno očuvaju svoj materijalni položaj.

Ključne reči: invalidnost

5. Mortalitet

Autori: Ruža Sente, Đenđi Blažanik, Isidora Kupusarević

Uvod: Mortalitet je pokazatelj zdravstvenog stanja koji govori o broju umrlih na jednoj teritoriji u toku jedne kalendarske godine, a izračunava se na 1000 stanovnika.

Metodologija: Analiza mortaliteta na području Severnbačkog okruga rađena je na osnovu publikovanih podataka Republičkog zavoda za statistiku za 1996. i 1997. godinu. Za obradu podataka korišćene su metode deskriptivne statistike.

Re