• Ćirilica
    Latinica
  • Zmaj Jovina 30
    24000 Subotica

     MART, MESEC BORBE PROTIV RAKA - MALIGNI TUMOR ILI RAK PROSTATE

    Prostata (kestenjača) je muška polna žlezda i deo muškog reproduktivnog sistema. Mišićno-žlezdani organ je smešten u maloj karlici iza pubične simfize, ispod dna mokraćne bešike, ispred završnog dela debelog creva (rektuma) i okružuje deo mokrćne cevi (uretre). Rast i razvoj prostate kontrolišu hormoni, pre svega testosteron. Kod odrasle osobe, veličinom i oblikom podseća na kesten. Zajedno sa semenim kesicama učestvuje u stvaranju semene tečnosti. Najpoznatije bolesti prostate su zapaljenje prostate, benigno uvećanje prostate i rak.

     Jedan od najčešće dijagnostikovanih malignih tumora, kao i jedan od vodećih uzroka smrti od svih malignih bolesti kod osoba muškog pola je karcinom ili rak prostate. Prema nekim izvorima: širom sveta godišnje se dijagnostikuje oko 1,1 milion novoobolelih, a oko 307.000 osoba umre od ove bolesti. Pravi uzrok nastanka karcinoma prostate još uvek nije poznat, ali prepoznata su tri najznačajnija faktora rizika za razvoj i to su: starenje, etnička pripadnost i genetska predispozicija. Prema statističkim pokazateljima učestalost se povećava sa godinama starosti. Podaci sa obdukcija pokazuju da u starosnoj grupi od 31 do 40 godina 9-31% muškaraca ima okultni rak prostate, a učestalost u starosnoj grupi od 71 do 80 godina iznosi 40-73%. Potvrđeno je da postoje nasledne forme: približno 10% obolelih i karakteristično je oboljevanje oko 50. godine života. Podaci iz Sveta pokazuju da najveći rizik za oboljevanje imaju Afro-Amerikanci: 1,6 puta veća incidencija karcinoma uz 2,5 puta veći mortalitet (umiranje) nego populacija bele rase u Severnoj Americi. Muško stanovništvo koje se preseli iz zone niske stope incidencije u zonu visoke stope incidencije poprima isti rizik kao i muško stanovništvo u mestu dolaska. Azijati imaju najmanji rizik za oboljevanje, a smatra se da je razlog drugačiji način ishrane. Pored godina starosti (50 i više), mutacija gena (nasleđenih od oca ili majke) i oboljevanja u bližoj porodici u vezu sa razvojem ovog tumora dovode se: nepravilna ishrana, sa previše: crvenog mesa, životinjskih masti, mlečnih proizvoda; nedostatak fizičke aktivnosti i gojaznost; korišćenje duvanskih proizvoda; hormonski disbalans i visok nivo testosterona; izloženost nekim kancerogenim hemikalijama životne i radne sredine (toksini); zloupotreba alkohola, kao i bakterijski prostatitis i neke virusne infekcije (herpes virus, humani papiloma virusi, citomegalovirus).

     Rak prostate je najčešće spororastući maligni tumor i retko daje rane simptome. Moguće je da pacijent koji ima karcinom prostate nema značajnije tegobe sa mokrenjem, ali moguće je i da se pojavi učestalo, hitno mokrenje sa oslabljenim i tankim mlazom mokraće (urina). Ovi simptomi su tipični i za benigno uvećanje prostate, a nastaju zbog pritiska uvećane prostate na mokraćnu cev. Napredovanjem bolesti, a u zavisnosti od stadijuma i zahvaćenosti dela prostate tumorom, razvijaju se i tegobe sa mokrenjem, kao što su: učestalo mokrenje, noćno mokrenje, čekanje na otpočinjanje mlaza, slab mlaz sa prekidima, nemogućnost izmokravanja, nemogućnost zadržavanja mokraće (inkontinencija), zatim bol, kao i osećaj težine u maloj karlici, bolovi u kostima, smanjenje telesne težine, anemija i drugo. Moguće je da se pojavi krv u urinu i/ili spermi. Kada postoje, simptome ne treba zanemarivati.

     Preventivni pregled kod urologa može da omogući postavljanje dijagnoze lokalizovane bolesti u asimptomatskom stadijumu, što je najpovoljnije u odnosu na tok i prognozu. Digitorektalni pregled i vrednost PSA u krvi (prostata specifični antigen) daju značajne dijagnostičke podatke. Ukoliko je prostata palpabilna i uvećana, vrednost PSA povišena postavlja se sumnja na rak prostate. Međutim, PSA marker sadrži prostata specifični protein čija vrednost u krvi korelira sa karcinomom prostate, ali i sa dobroćudnim uvećanjem prostate, zastojem mokraće (retencija), infekcijama prostate, rektalnim pregledom prostate, pa čak i ejakulacijom do 48 sati pre uzimanja krvi. Da bi rezultat bio što tačniji, a ne lažno visok, potrebno je da se osoba na odgovarajući način pripremi za ovaj pregled. PSA nije idealan i nije 100% specifičan i senzitivan, ali predstavlja zasad najbolji marker za ovaj tumor. Biopsija prostate i patohistološki pregled tkiva daju dijagnostički odgovor da li se radi o raku prostate, koji se razvija iz žlezdanog tkiva. Pored digitorektalnog pregleda prostate, određivanja tumor markera PSA i biopsije prostate, traže se još laboratorijske analize krvi i mokraće, transrektalni ultrazvuk, kao i cistoskopija.

     Terapiju ili lečenje određuje proširenost bolesti u trenutku otkrivanja. Kada je rak prostate otkriven u stadijumima lokalizovane bolesti, što znači da se bolest nije proširila na druge organe, prvi izbor je operacija (transuretralna resekcija prostate, laparoskopska prostatektomija ili klasična radikalna prostatektomija). Primenjuje se i hemioterapija, hormonska terapija, zračenje i bisfosfonati.  Terapija zračenjem može biti spoljašnja ili unutrašnja, sa implantiranjem radioaktivnih zrnaca u prostatu ili u njenu blizinu. Unutrašnjom ili brahiterapijom postavlja se radioaktivni izvor direktno u tkivo tumora. Prednost brahiterapije u odnosu na lečenje drugim metodama nalazi se u mogućnosti da se sačuva erektilna funkcija kod nekih pacijenata, a prednost je i to što može da se primeni u jednom danu. Inovativne terapije, koje se primenjuju u kasnijim fazama bolesti, značajno produžavaju život obolelih. Odlažu progresiju ili napredovanje bolesti,  uz očuvanje kvaliteta života, kao i socijalne i radne aktivnosti. Ovim terapijama se metastatski karcinom prostate prevodi u stabilnu hroničnu bolest.

     Rak prostate se najčešće otkriva tokom rutinskih pregleda kod urologa ili kada se PSA test ili digitorektalni pregled urade zbog nekog drugog urološkog oboljenja (benigna hiperplazija ili uvećanje prostate, urinarne infekcije...). Rizik oboljevanja od raka prostate starenjem raste, a u početku razvoja ove bolesti vrlo često izostaju specifični simptomi koji bi upućivali na sumnju. Zbog toga, preporuka struke jesu preventivni pregledi kod lekara i to jednom u godini dana od 50. godine života za sve zdrave osobe (muškog pola). Kada postoji genetsko opterećenje, preventivne preglede treba započeti već od 45. godine. Značajno je naglasiti da je prostata organ lako dostupan za bezbolan pregled, kao i da su razvijene dijagnostičke metode koje omogućavaju diferencijalnu dijagnozu i rano otkrivanje bolesti.

     Povezanost sa spoljašnjim faktorima rizika, među kojima su navike i lično ponašanje, ukazuje na mogućnost primarne prevencije, odnosno na mogućnost sprečavanja razvoja raka prostate. Značajna je i mogućnost odlaganja razvoja ove maligne bolesti, a u skladu sa tim veoma značajno je poznavanje porodične istorije oboljevanja. Savetuje se isključivanje prepoznatih faktora rizika, da se ne dogodi da za zdravlje loša navika pokrene mehanizam okidač razvoja raka, pogotovo kada kod određene osobe postoji unutrašnji faktor rizika, odnosno genetsko opterećenje. Iznete najvažnije činjenice o ovoj malignoj bolesti upućuju da se i sada, bez ikakve zadrške, može zaključiti: “Bolje je sprečiti, nego lečiti“.


Autor: Dr Zorica V. Dragaš, Specijalista socijalne medicine 

MONITORING

Radno vreme

Sertifikati